Meliés ve Michel Gondry Analojisi Üzerine Bir Deneme

Meliés ve Michel Gondry Analojisi Üzerine Bir Deneme

Share Button

Konuk Yazar: Nesli ÖZALP

Paris’teki 8 Boulevard des Haliens adresli Robert Houdin Tiyatrosu’nun birkaç kat üzerindeki fotoğraf stüdyosu 1895 yılında Antoine Lumiere tarafından kiralanır. Auguste Marie Louis Nicolas ve Louis Nicolas’ın babası olan bu adam, oğullarının icat edip geliştirdiği sinematografı profesyonellere ve icatla ilgilenen şirketlere izlettirmek için gezmektedir. Lyon’dan Paris’e bu icadı insanlara göstermek için gelmiştir. Robert Houdin Tiyatrosu’nun sahibi olan George Meliés, Grand Cafe’de 28 Aralık 1895 yılında yapılan ilk ücretli halk gösterisine gidenlerden biri olur. O zamana dek illüzyonistlik, mucitlik, komedyenlik, ressamlık, karikatüristlik çalışmaları yapmış olan Meliés, bu film gösteriminden çok etkilenmiş, ileri görüşlü olması sayesinde sinemanın geleceğinin çok parlak olacağını görmüş ve şunları söylemiştir:

“Seans biter bitmez tiyatromdaki gösterilerde kullanmak üzere Bay Lumiere’ye makineyi bana satması için önerilerde bulundum. Benim için o zaman büyük bir rakam olan 10.000 frank kadar para teklif ettim. Ama kabul etmediler.”*

Lumiere’lerin kendisine sinematografı satmaması üzerine Meliés, tanesi 1000 frank olan Edison’un Kinetoscopelerinden satın alır. Lucien Karsten’in yardımı ile bu makineleri istediği hale getirir ve Kodak’tan yüklü miktarda film satın alarak, filmlerin kenarlarına makinenin tırnaklarının geçeceği şekilde delikler açar. Bu işlemler Meliés’e 100.000 frank gibi yüksek bir meblağa mal olur. Sinemanın icadından altı ay kadar bir süre sonra Meliés evinin bahçesinde kendi filmlerini çekmeye başlar. İlk olarak, Lumiere’ler gibi günlük, sıradan konuları kayda alır. Kısa sürede istediğinin bu olmadığına karar verip asıl ilgisini çeken konu olan illüzyonu bu aletle birleştirmeye ve sihirbazlığını sinemada kullanmaya karar verir. Bu sayede özel efektler ortaya çıkmaya başlar.

Meliés’in yaptığı çekimlerden biri sırasında film ilerlemeyi durdurur ve düzeltilmesi zaman alır. Düzeltildikten sonra çekime devam edilir. Bu filmi izlerken adamların kadınlara, yolcu otobüsünün cenaze arabasına dönüştüğü görülür. Meliés o günden sonra sinematografı büyülü bir araç olarak kullanmaya başlar. Bu teknikle “Escamotage d’une dome chez Robert Houdin” isimli filminde, oturduğu sandalyede bir anda yok olup iskelet olarak geri dönen, sonra tekrar canlı insan olan bir kadının görüntülerini izleyiciye sunar.

Escamotage d'une dome chez Robert Houdin görsel

Meliés sinemada pek çok yeniliğin yaratıcısı olmuştur. Kameranın durdurulup yeniden çalıştırılması ile görüntüdeki nesne ya da kişinin gözden yitirilmesi ve yeniden görülmesi, bir şeyin başka bir şeye dönüşerek birbirinin yerine ikame etmesi, gerçek olarak kullanılamayacak nesne/kişilerin maketlerinin kullanılması, görüntülerin üst üste bindirilmesi, görüntünün karartılarak başka bir sahneye bağlanması gibi birçok yeni yöntem yaratmıştır.

Meliés’ten miras olan mucitliğin sinemaya taşınması, el yapımı efektler, fantezinin filmlere dâhil edilmesi, mekanik öğeler, Michel Gondry Sineması’nın temellerini oluşturmaktadır. Yine Meliés’in doğaya ve toplumsala olan duyarlı yapısı Gondry’nin işlerinde de karşımıza çıkmaktadır.

Fransız yönetmen Michel Gondry yönetmenlik hayatına ilk olarak kendisinin de baterist olarak üyesi olduğu Oui Oui grubuna animasyon video klipler hazırlayarak başlamıştır. Animasyon ile başlayan sinema hayatına kendince küçük şeyler icat edip (ki kendisi bunların başarısız icatlar olduğunu söylemektedir) bunları kameraya çekerek atılır. Babasının Super 8 kamerası ile birçok flip kitap hazırlar.

Profesyonelleşme yolundaki en önemli adımını, aynı daireyi paylaştığı arkadaşının 16 mm kamerası ile atar. Kullanmak için izin aldığı kamera ile bateristi olduğu Oui Oui grubuna animasyon klipler çeker. “Ma Maison” isimli parçanın klibi için diğer bir grup üyesi ile farklı fikirlere sahip olan Gondry, arkadaşının fikrini çekmeye karar verir. Şu anki fikir esnekliğinde önemli bir yeri olduğunu vurguladığı bu durum sayesinde diğer insanların fikirlerini dinleyerek, duyduklarından kendi fikirlerini, imajlarını yaratmaya ve işbirliğine yatkınlık kazanmaya başladığını düşünmektedir. Video klip çekmeyi çok seven yönetmen bir röportajında şöyle söyler:

“Deneylemekten her zaman çok hoşlandım. Duş alırken sıklıkla aklıma bir fikir gelir ve bu fikir ile müzik mükemmel şekilde birbirine uyar. Bana göre müzik videoları kinetik ve geometrik çalışmalar için mükemmel araçlardır ve onları bunun için kullanıyorum. Bunu yapmaktan asla vazgeçmeyeceğim.”

Beck’in videosunda tamamen ters dönmüş durumda; gölgesi aktif hareketliliği gösteren kısımken, kendisi onun arkasında sürüklenmektedir. Bir yandan Peter Pan’ın kendi gölgesini arayıp, dolabın içinde bulduğu zaman Wendy’nin gölgeyi Peter’e dikmesi; bir yandan da Hans Christian Anderson’ın bir adamın gölgesinin kendisini ondan bertaraf edip zengin olduktan sonra adamı kendisinin gölgesi gibi davranması için ona rüşvet verdiği hikâyesine yapılan bir göndermedir. Bu görünümler, sahiplerinden bağımsız olarak hareket eden gölgelerden bahseden Arthur Robinson’ın Warning Shadows ve F. W. Murnau’nun Nosferatu filmlerinin yankıları olarak görülebilir.

Dead Leaves and Dirty Grounds görsel

The White Stripes grubunun “Dead Leaves and Dirty Grounds” klibinde, eve giren adamın görüntüsü üzerine gün içinde evde yaşananların projeksiyon makinesi ile yansıtılması, Meliés’in sinemaya sunduğu üste bindirme tekniğinin başarılı örneklerinden biridir. Kylie Minogue, “Come into my World” şarkısının klibinde belirli bir güzergâh üzerindeki sokaklardan tekrar tekrar, her birinde farklı hareketlerle geçer. Bir tur tamamlandığında, bir önceki turun sonucu olan küçük değişikliklerle önceki tura devam eden kendisine eşlik eder. Aslında bu teknik de bir bakıma Meliés’in üst üste bindirme tekniğinin çok gelişmiş ve dijital bir versiyonudur. Gerçeği görselliğe çevirmenin en basit versiyonu Gondry’nin “The Hardest Button to Button” isimli müzik videosunda görülür. Gondry bir davul düzeneğinin çoğalan görüntüsünü, dizinin en önündeki davulda oturan baterist ve müziğin her vuruşunda artan davul görüntüsü ile kullanmıştır. Meliés’in 1905 yapımı Le Diable Noir filmindeki şeytanın, odadaki eşyaların gözden kaybolup tekrar görünmesi, azalıp çoğalması ile bu grubun klip çalışmasındaki davulların ve müzisyenlerin müziğin ritmine göre azalıp çoğalması bu efektin zamansızlığının bir göstergesidir. Kameranın kayda girip-çıkması, davulların eklenip azaltılması ile oluşturulan görüntü, otuz iki adet benzer davul seti kullanılarak yapılmıştır. Meliés’in “Le Voyage dans la Lune” filminde sıkça kullandığı maketleme yöntemini Gondry; Eternal Sunshine of The Spotless Mind filminde, Joel’in çocukluğuna dönerek mutfak masasının altına saklandığı sahnede kullanır. Joel normal vücut ölçülerinde olmasına rağmen masanın altında minnacık görünürken, aynı anda masanın ön tarafında olan Clementine normal boyutlarında görünmektedir. Gondry bunun için aslında kocaman bir masa ve perspektif hilesinden yararlanarak dijital efekte gerek kalmadan bu sahneyi canlandırır.

Chemical Brothers grubunun “Let Forever Be” video klibi de, Gondry’nin en maharetli işlerindendir. Bu videoda, Gondry gerçek objeleri, sürekli değişen imgeler (kaleidoscopic) etkisini yaratmak için sonsuzluğa uzanan aynalar, bir kadın oyuncunun çoğalan eş zamanlı görüntüsü (altı tane benzer kadın kullanarak), iki boyutlu görüntü uzatma (karton sahne dekorları arasında düz karton maskeler takan kadınları kullanarak) ve daha birçok şeyi fotoğraflamıştır. Gondry’nin bahsettiği, müzik videolarında kullanılan geometri ve kinetik bu örneklerde yüksek miktarda mevcuttur.

Meliés’in öncülüğünü yaptığı fantastik sinemanın günümüzdeki en iyi temsilcilerinden biri olan Michel Gondry’nin elinden çıkan her işe yaratıcılığını, kendi tarzını, hand-made çekim tekniklerini, görsel efektlerini ve naif espri anlayışını kattığını söyleyebiliriz.

*http://www.turkparisi.com/sinema-fransa/georges-melies.html

, , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.